ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಮಹಾವಿನಾಶ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಪ್ರವಾಹ: ಪದೇ ಪದೇ ದುರಂತಗಳು ಮರುಕಳಿಸುವುದೇಕೆ?
ನೆರೆಯ ನೇಪಾಳ-ಟಿಬೆಟ್ ಗಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ದಿಢೀರ್ ಪ್ರವಾಹವು ವಿನಾಶವನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಈ ದುರಂತದಲ್ಲಿ 626 ಜನರು ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ ನಾಪತ್ತೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅನೇಕ ಮನೆಗಳು, ರಸ್ತೆಗಳು, ಸೇತುವೆಗಳು ಹಾಗೂ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳು ಪ್ರವಾಹದ ಭೋರ್ಗರೆತಕ್ಕೆ ಕೊಚ್ಚಿಹೋಗಿವೆ.
ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಭೂಕಂಪ, ಭೂಕುಸಿತ, ಹಿಮಪಾತ ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಪತ್ತು ಮತ್ತೊಂದಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟು ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮಹಾವಿನಾಶಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿದೆ. ನೇಪಾಳ ಏಕೆ ಪದೇ ಪದೇ ಇಂತಹ ಭೀಕರ ದುರಂತಗಳ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ 10 ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:
ನೇಪಾಳದ ನದಿಗಳು ಕಡಿದಾದ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿದಾದ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಮಳೆ ಅಥವಾ ಹಿಮಕರಗುವಿಕೆಯಿಂದ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರು ಏಕಾಏಕಿ ಬಂದಾಗ, ನೀರಿಗೆ ಹರಿದುಹೋಗಲು ಜಾಗವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈ ನೀರು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಕಲ್ಲು, ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಮರಗಳನ್ನು ಎಳೆದೊಯ್ಯುವುದರಿಂದ ಜನವಸತಿಗೆ ಭಾರಿ ಹಾನಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಸುಮಾರು 5 ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಯುರೇಷಿಯನ್ ಭೂಫಲಕಗಳ ( ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಭಾಗವನ್ನು ರೂಪಿಸಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಬೃಹತ್ ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಕಲ್ಲಿನ ಬಂಡೆಗಳ ಚೂರುಗಳು) ಸಂಘರ್ಷ ಇಂದಿಗೂ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಫಲಕವು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ 20-21 ಮಿಲಿಮೀಟರ್ನಷ್ಟು ಯುರೇಷಿಯನ್ ಫಲಕದ ಕಡೆಗೆ ನೂಕಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದು, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಒತ್ತಡ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಭೂಕಂಪಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ.
ಭೂಫಲಕಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ: ಭಾರತೀಯ ಭೂಫಲಕವು ಯುರೇಷಿಯನ್ ಭೂಫಲಕಕ್ಕೆ ಢಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರಿಂದಲೇ ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತ ಸಾಲುಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ.
3. ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆ, ಕರಗುತ್ತಿರುವ ಹಿಮನದಿಗಳು
ಹಿಂದೂಕುಶ್ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಪ್ರದೇಶವು ಜಾಗತಿಕ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಐಸಿಐಎಂಒಡಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ 2026ರ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 2000ನೇ ಇಸವಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಹಿಮನದಿಗಳು ಕರಗುವ ಪ್ರಮಾಣ ದುಪ್ಪಟ್ಟಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಹಿಮನದಿಗಳ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಸರೋವರಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಿವೆ.
4. ಅಪಾಯಕಾರಿ ಗ್ಲೇಸಿಯರ್ ಸರೋವರಗಳು
2020ರ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೋಶಿ, ಗಂಡಕಿ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಲಿ ನದಿ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ 3,624 ಗ್ಲೇಸಿಯರ್ ಸರೋವರಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 47 ಸರೋವರಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಹಂತದಲ್ಲಿವೆ. ಈ ಸರೋವರಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಏರಿಗಳು ಒಡೆದಾಗ 'ಗ್ಲೇಸಿಯರ್ ಲೇಕ್ ಔಟ್ಬರ್ಸ್ಟ್ ಫ್ಲಡ್' (GLOF) ಸಂಭವಿಸಿ, ಕೆಲವೇ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರು ಮತ್ತು ಕೆಸರು ಕೊಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತದೆ.
ನೇಪಾಳದ ದುರಂತಗಳು ಕೇವಲ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಮೊದಲಿಗೆ ಹಿಮಬಂಡೆ ಕುಸಿತ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ನದಿಗೆ ಬಿದ್ದು ನದಿಯ ಹರಿವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ತಡೆಗೋಡೆಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೀರು ಅಪಾರವಾಗಿ ಶೇಖರಣೆಯಾಗಿ, ಆ ಕೃತಕ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಒಡೆದಾಗ ಭಾರಿ ಪ್ರವಾಹ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರವಾಹ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
6. ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತ ಮಾನ್ಸೂನ್
ನೇಪಾಳವು ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಾರುತಗಳು ಸಾಗುವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ. ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಅತಿಯಾಗಿ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಕಡಿದಾದ ಬೆಟ್ಟದ ಇಳಿಜಾರುಗಳು ನೀರನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಸಡಿಲಗೊಂಡು ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿವೆ.
7. ಭೂಕುಸಿತದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಪಾಯ
ಹಿಮಾಲಯವು ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಹಾಗೂ ಸಕ್ರಿಯ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯಾಗಿದೆ. ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣ, ಅರಣ್ಯ ನಾಶ, ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕಲ್ಲು ಒಡೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಇಳಿಜಾರುಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭೂಕುಸಿತದ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ
8. ಕಣಿವೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೇ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ನಗರೀಕರಣ
ನೇಪಾಳದ ಭೌಗೋಳಿಕ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಭೂಮಿ ತೀರ ವಿರಳ. ಹೀಗಾಗಿ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳು, ಸೇತುವೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳು ನದಿ ಹರಿಯುವ ಕಣಿವೆಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿವೆ. ಪ್ರವಾಹ ಅಥವಾ ಭೂಕುಸಿತ ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ ನದಿ ಹಾದಿಯಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲಾ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳಿರುವುದರಿಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಜೀವ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿ-ಪಾಸ್ತಿ ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.
9 ಅತ್ಯಂತ ಸವಾಲಿನ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ
ಪ್ರವಾಹ ಬಂದಾಗ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಸೇತುವೆಗಳು ನಾಶವಾಗುವುದರಿಂದ ಭೂಮಾರ್ಗದ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಒಂದೇ ಆಸರೆಯಾದರೂ, ಕಡಲಮಟ್ಟದಿಂದ ತೀವ್ರ ಎತ್ತರ, ಕಡಿದಾದ ಕಣಿವೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೋಡಕವಿದ ವಾತಾವರಣದಿಂದಾಗಿ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ಗಳು ಇಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ತೀವ್ರ ವಿಳಂಬವಾಗುತ್ತದೆ.
10. ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಕೃತ್ಯ
ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರಕಾರ, ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ನೈಸರ್ಗಿಕ ದುರಂತ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಗರೀಕರಣದ ವೇಗ, ಯೋಜನಾರಹಿತ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಕಳಪೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ನಿಯಮಗಳು ವಿಕೋಪಗಳ ಹಾನಿಯ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ನೇಪಾಳವು ಕೇವಲ ಒಂದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಪಾಯದಿಂದ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಈಡಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಹಲವಾರು ಅಪಾಯಗಳು ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಭವಿಸುವುದರಿಂದ ಮಹಾವಿನಾಶಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ.